Shkup, 19 maj Zhurnal.mk – Tetë nga dhjetë gra në vend e fillojnë trajtimin kundër kancerit vetëm pasi sëmundja ka avancuar, tregon raporti i revizionit për programet e zbulimit të hershëm dhe skriningut të sëmundjeve malinje. Në raport thuhet se sistemi shëndetësor vazhdon të funksionojë me përfshirje të kufizuar, vonesa në diagnostikim dhe mungesë serioze të kuadrit profesional, gjë që ul drejtpërdrejt shanset për trajtim të suksesshëm.
Enti shtetëror i statistikave, në një analizë të përbashkët me Malin e Zi, konstaton se pavarësisht zbatimit shumëvjeçar të programeve të skriningut për kancerin e gjirit dhe kancerin e qafës së mitrës, rezultatet ende nuk janë në nivelin e pritur – as në zbulimin e hershëm dhe as në uljen e vdekshmërisë.
Sipas raportit, 80 për qind e pacienteve me kancer e nisin trajtimin kur sëmundja tashmë ndodhet në fazë të avancuar. Revizorët vlerësojnë se kjo tregon se shumica e rasteve nuk zbulohen me kohë përmes skriningut të organizuar, edhe pse pikërisht ky është qëllimi kryesor i tij.
Problemet fillojnë që te përfshirja e popullsisë. Skriningu për kancerin e gjirit përfshin vetëm nga 0.8 deri në 5.4 për qind të popullsisë së synuar, ndërsa për kancerin e qafës së mitrës përfshirja lëviz nga 10.3 deri në 15.5 për qind – shumë më pak se rekomandimet evropiane për skrining popullativ të organizuar.
Një tjetër shqetësim serioz është mungesa e të dhënave të sakta për numrin e grave të ftuara dhe atyre që realisht janë paraqitur për kontroll. Sipas raportit, sistemet informative nuk mundësojnë ndjekje të plotë të procesit, duke bërë që shteti të mos ketë pasqyrë reale për efektet e skriningut.
Edhe aty ku kryhen kontrolle, rezultatet shpesh vonohen. Për mamografitë, rezultatet jepen mesatarisht pas 25 ditësh, ndërsa në disa raste edhe pas më shumë se dy muajsh. Edhe analizat e PAPA-testit, në disa raste, përpunohen me vonesa të konsiderueshme.
“Gjinekologu im amë nuk më thirri asnjëherë, edhe pse isha paraqitur rregullisht përmes programit për kontroll të qafës së mitrës”, rrëfen një nënë nga Shkupi, e cila shton se rezultatet e PAPA-testit falas i mori vetëm pas tri javësh dhe për shkak të urgjencës trajtimin e vazhdoi në një spital privat.
Raporti thekson se një pjesë e pacienteve, pas skriningut fillestar, vazhdojnë diagnostikimin dhe trajtimin në sektorin privat, pas çka sistemi publik praktikisht i humb nga evidenca. Për këtë arsye, mungojnë të dhëna të plota dhe të harmonizuara për numrin e rasteve dhe vdekjeve.
Nga viti 2022 deri në vitin 2024 janë marrë mbi 130 mijë mostra për PAPA-test, ndërsa nga 2021 deri në 2024 janë realizuar rreth 21 mijë mamografi. Megjithatë, revizorët vlerësojnë se numrat nuk mjaftojnë nëse nuk ekziston një sistem efikas që garanton zbulim të hershëm, ndjekje dhe trajtim në kohë.
Raporti paralajmëron edhe për mungesën serioze të radiologëve, patologëve dhe citologëve, që po e vështirëson funksionimin e programeve të skriningut në institucionet publike shëndetësore.
Sipas përfundimeve të raportit, si Maqedonia ashtu edhe Mali i Zi përballen me dobësi të ngjashme – përfshirje të ulët të popullsisë, kapacitete të kufizuara dhe sisteme joefikase për thirrje dhe ndjekje të pacienteve. Revizorët rekomandojnë qasje sistematike, rritje të përfshirjes së qytetarëve, promovim më të mirë të skriningut, afate të qarta për diagnostikim dhe forcim të kapaciteteve kadrovike dhe sistemeve informative. përcjell Zhurnal.mk .
