Publicisti Veton Surroi ka paraqitur nëntë konstatime pas aktgjykimit të 16 shtatorit ndaj ish-krerëve të UÇK-së, duke thënë se ato synojnë të shërbejnë si bazë për një qasje të përbashkët politike dhe institucionale ndaj situatës në Kosovë.
Surroi ka theksuar se aktgjykimi nuk është ende i formës së prerë dhe se përgjegjësia e trajtuar në të është individuale. Sipas tij, dënimi i individëve nuk e ndryshon karakterin e luftës së UÇK-së.
Ai ka paralajmëruar se vendimi e gjen Kosovën në një krizë të zgjatur politike dhe se publikimi i plotë i aktgjykimit mund ta rrisë polarizimin, nëse nuk arrihet një interpretim i përbashkët i tij.
Sipas Surroit, ekziston rreziku që përgjegjësia individuale të bartet te UÇK-ja dhe te Kosova në tërësi, duke u afruar kështu me narrativat e kundërshtarëve të Kosovës.
“Një pjesë e debatit ia bart këtë përgjegjësi UÇK-së dhe Kosovës si tërësi, diçka që ka qenë pjesë e ligjërimit të kundërshtarëve të Kosovës gjatë tridhjetë vjetëve të fundit”, ka shkruar ai.
Surroi ka theksuar se ndryshimi i aktgjykimit mund të kërkohet vetëm përmes procedurave të Apelit të përcaktuara nga sistemi i Dhomave të Specializuara. Ai ka paralajmëruar se idetë për zgjidhje politike ose jashtë kuadrit ligjor mund të krijojnë pritje të pabazuara.
Publicisti është shprehur gjithashtu kundër idesë për zhbërjen e njëanshme të Dhomave të Specializuara, duke argumentuar se një veprim i tillë, sipas tij, nuk do të siguronte një mjet juridik për rrëzimin e aktgjykimit apo për përmirësimin e pozitës së të dënuarve në Apel.
Në analizën e tij, Surroi vlerëson se Dhomat e Specializuara kanë bazë ligjore dhe kushtetuese, por pretendon se ato nuk gëzojnë legjitimitet të gjerë shoqëror në Kosovë. Ai e lidh këtë edhe me mënyrën e krijimit të tyre dhe me raportin e Dick Martyt.
Një tjetër çështje e ngritur prej tij është mundësia e qasjes në sistemin evropian të të drejtave të njeriut. Surroi thekson se të dënuarit nuk mund ta adresojnë çështjen e tyre te Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut përmes Kosovës, pasi Kosova nuk është palë e Konventës Evropiane.
“Katër qytetarët evropianë, duke qenë qytetarë të Kosovës, janë të diskriminuar”, ka shkruar Surroi.
Ai ka ngritur edhe çështjen e mandatit të Dhomave të Specializuara, duke thënë se mandati vazhdon pa një datë të përcaktuar për përfundimin e tij dhe pa një mekanizëm të përbashkët parlamentar për mbikëqyrjen e përmbushjes së obligimeve dhe kushteve për përfundimin e mandatit.
Në përfundim, Surroi ka vlerësuar se Kosova ka treguar, sipas tij, “pjekuri të veçantë institucionale” në raport me Dhomat e Specializuara, por se kjo nuk është reflektuar në pozitën evropiane të vendit.
“Marrëdhënia me Bashkimin Evropian ka mbetur kryesisht e njëkahshme: Kosovës i janë kërkuar obligime të jashtëzakonshme, pa iu njohur përparim përkatës në statusin e saj evropian”, ka shkruar ai.
Surroi ka bërë të ditur se pas këtyre nëntë konstatimeve do të paraqesë edhe një propozim për një platformë të përbashkët veprimi.
