Më 29 dhjetor përkujtohet ndarja nga jeta e Miroslav Krležës (1893–1981), një prej figurave më të mëdha dhe më komplekse të letërsisë kroate dhe asaj evropiane të shekullit XX. Shkrimtar, poet, dramaturg, eseist dhe mendimtar i palodhur, Krleža mbetet një zë i fuqishëm kritik ndaj hipokrizisë shoqërore, dogmave ideologjike dhe deformimeve morale të kohës së tij. Vepra e tij nuk ishte thjesht krijimtari letrare, por një akt i vazhdueshëm ndërgjegjeje, transmeton KultPlus.
I lindur në Zagreb, në një realitet të trazuar politikisht dhe shoqërisht, Krleža u formua në kryqëzimin mes kulturës qendrore evropiane dhe tensioneve ballkanike. Që në rini, ai u përball me kontradiktat e perandorive në rënie, me absurditetin e luftës dhe me zhgënjimin ndaj ideologjive që premtonin shpëtim kolektiv, por shpesh prodhonin shtypje. Përvoja e Luftës së Parë Botërore la gjurmë të thella në vizionin e tij letrar, duke e shndërruar luftën, militarizmin dhe dehumanizimin në tema qendrore të krijimtarisë së tij.
Krleža u shqua për një opus të gjerë dhe të larmishëm. Romanet e tij, si cikli i famshëm “Flamujt” (Zastave), përbëjnë një panoramë monumentale të shoqërisë kroate dhe jugosllave në periudha historike kyçe, duke ndërthurur analizën politike me dramën e brendshme të individit. Në prozë, ai ndërtoi personazhe të përndjekura nga dilema morale, të zhytura në konflikte ideologjike dhe të rrënuara nga një realitet që shpesh i tejkalon.
Po aq i rëndësishëm është kontributi i tij në dramaturgji. Dramat si “Gospoda Glembajevi” dhe “U agoniji” zbulojnë dekadencën e borgjezisë, rënien morale të elitave dhe zbrazëtinë shpirtërore që fshihet pas pasurisë dhe pushtetit. Me një gjuhë të mprehtë dhe dialog të ngarkuar psikologjikisht, Krleža shndërroi skenën teatrale në një hapësirë ballafaqimi brutal me të vërtetën.
Në poezi dhe eseistikë, Krleža u shfaq si një intelektual rebel, i pakompromis me mediokritetin dhe konformizmin. Ai nuk iu bind lehtë asnjë autoriteti – as politik, as estetik. Edhe kur u përfshi në jetën kulturore institucionale të Jugosllavisë, mbeti një figurë shpesh e debatueshme, e vështirë për t’u rreshtuar, por e pamundur për t’u anashkaluar.
