A keni në shtëpi libra që i keni blerë me dëshirën për t’i lexuar, por që ende presin të paprekur në raft? Në japonisht, ky zakon njihet si tsundoku dhe, ndryshe nga sa mund të mendohet, nuk është domosdoshmërisht shenjë e mungesës së disiplinës. Ai mund të tregojë diçka për kureshtjen tonë, interesat që ndryshojnë me kalimin e kohës dhe dëshirën për të zbuluar botë të reja përmes leximit.
Termi tsundoku përbëhet nga fjalë japoneze që lidhen me grumbullimin e gjërave dhe leximin. Ai përshkruan zakonin e blerjes së librave me synimin për t’i lexuar, por lënien e tyre të paprekur, shpesh në grumbuj pranë shtratit ose në rafte që mbushen vazhdimisht. Përdorimi më i hershëm i njohur i fjalës daton në vitin 1879, në një tekst satirik japonez që përshkruante një mësues me rafte të mbushura me libra të palexuar, shkruan KultPlus.
Ky fenomen nuk është i kufizuar vetëm në kulturën japoneze. Në vitin 1921, koleksionisti amerikan i librave A. Edward Newton shkruante gjithashtu për prirjen për të blerë më shumë libra sesa mund të lexoheshin. Kjo tregon se, sa herë që librat janë bërë më të qasshëm, dashamirësit e tyre kanë pasur të njëjtën dilemë: dëshira për të lexuar është shpesh më e madhe se koha që kanë në dispozicion.
Por librat e palexuar mund të shihen edhe nga një këndvështrim tjetër. Secili prej tyre përfaqëson një interes, një pyetje ose një periudhë të jetës sonë. Romani që kemi blerë pas një dokumentari frymëzues, libri për natyrën që na ka tërhequr pas një udhëtimi apo kujtimet e një autori që shpresonim të na ndihmonin të kuptonim më mirë një përvojë personale, të gjitha dëshmojnë për gjërat që kemi dashur të zbulojmë.
Në këtë kuptim, rafti me libra të palexuar nuk është domosdoshmërisht një listë detyrash të papërfunduara. Ai mund të jetë një pasqyrë e interesave tona dhe e versioneve të ndryshme të vetes që kemi qenë ndër vite.
Shkrimtari argjentinas Jorge Luis Borges, i cili për një pjesë të jetës drejtoi Bibliotekën Kombëtare të Argjentinës, e përfytyronte parajsën si një bibliotekë. Për të, librat përfaqësonin një botë njohurish aq të gjerë saqë asnjë jetë nuk do të mjaftonte për ta përvetësuar të gjithën. Kjo ide na kujton se pamundësia për të lexuar gjithçka nuk është dështim, por një pjesë e natyrshme e dashurisë për dijen.
Për më tepër, kërkimet shkencore sugjerojnë se prania e librave në shtëpi mund të ndikojë në zhvillimin intelektual edhe kur jo të gjithë përfundojnë së lexuari. Një studim që përfshiu rreth 160 mijë të rritur nga 31 vende zbuloi se numri i librave në shtëpinë ku një person ishte rritur lidhej me nivele më të larta të aftësive në lexim, matematikë dhe përdorim të teknologjisë në moshë të rritur. Kjo lidhje u vu re edhe pasi u morën parasysh vitet e shkollimit.
Studiuesit e lidhin këtë me kulturën e dijes që krijohet në një shtëpi ku librat janë pjesë e jetës së përditshme. Të shohësh të rriturit duke lexuar, duke shfletuar libra ose duke kërkuar vazhdimisht njohuri të reja mund të ndikojë në mënyrën se si fëmijët e perceptojnë leximin. Një bibliotekë familjare nuk është vetëm një koleksion botimesh, por edhe një dëshmi e gjallë se të mësuarit nuk përfundon me shkollën.
Edhe psikologjia e kureshtjes ndihmon për ta kuptuar këtë marrëdhënie. Në vitin 1994, psikologu George Loewenstein prezantoi teorinë e boshllëkut të informacionit, sipas së cilës kureshtja lind kur kuptojmë se na mungon një pjesë e njohurive që dëshirojmë të fitojmë. Shpesh, nuk është padija e plotë ajo që na nxit të kërkojmë, por fakti se dimë mjaftueshëm për një temë sa të dëshirojmë të dimë më shumë.
Një libër i palexuar mund të krijojë pikërisht këtë ndjesi. Titulli, kopertina, disa rreshta të lexuar ose rekomandimi i një miku mund të na zgjojnë interesin, ndërsa përmbajtja mbetet ende për t’u zbuluar. Kështu, çdo libër i lënë në pritje përfaqëson një mundësi të re për të mësuar diçka, për të ndryshuar këndvështrim ose për të zbuluar një interes që nuk e dinim se e kishim.
Shkrimtari Umberto Eco, i njohur për bibliotekën e tij me rreth 30 mijë libra, ka frymëzuar idenë e të ashtuquajturës antilibrary, të përhapur edhe nga Nassim Nicholas Taleb. Koncepti e vë theksin te rëndësia e librave që nuk i kemi lexuar, sepse na kujtojnë sa shumë njohuri mbeten ende jashtë përvojës sonë.
Një bibliotekë personale, megjithatë, nuk ka vetëm vlerë intelektuale. Ajo i jep karakter një hapësire, pasqyron shijet e të zotit dhe tregon interesat që e kanë shoqëruar gjatë jetës. Librat që kemi lexuar, ata që po lexojmë dhe ata që shpresojmë t’i hapim një ditë krijojnë së bashku një portret të vogël të botës sonë të brendshme.
Prandaj, ndoshta nuk ka arsye të ndihemi fajtorë për çdo libër që ende nuk e kemi përfunduar. Tsundoku na kujton se dashuria për librat nuk matet vetëm me numrin e faqeve të lexuara, por edhe me dëshirën për të vazhduar të zbulojmë. Një raft i mbushur me libra është një ftesë e vazhdueshme për kureshtje, një kujtesë se gjithmonë ka diçka të re për të mësuar dhe se mrekullia e leximit qëndron pikërisht te mundësia për të mos reshtur kurrë së kërkuari./KultPlus.com
