Në vitin 2025, 16.5% e popullsisë së BE-së të moshës 16 vjeç e lart përdorte duhan ose produkte të ngjashme çdo ditë. Në vitin 2022, kjo përqindje ishte 17.5%.
Një rënie prej një pike përqindjeje është një sinjal pozitiv, por pas mesatares evropiane qëndrojnë dallime të mëdha midis vendeve, brezave dhe produkteve të përdorura nga konsumatorët.
Këtu fillon pjesa më e ndërlikuar e historisë.
Statistikat e reja nuk përfshijnë vetëm cigaret tradicionale. Eurostat mbulon edhe cigaret elektronike, qeset e nikotinës dhe produktet e duhanit me ngrohje. Prandaj, të dhënat nuk duhet të lexohen automatikisht si një renditje e vendeve në të cilat pihen më shumë cigare.
Kjo është veçanërisht e dukshme në Suedi.
Me 23.9 përqind përdorues të përditshëm të duhanit dhe produkteve të lidhura me të, vendi renditet ndër më të lartët në statistikat e reja. Por statistika të tjera që matin ekskluzivisht pirjen e duhanit klasik paraqesin një pamje krejtësisht të ndryshme.
Arsyeja qëndron në metodologji: produkte të ndryshme po e ndryshojnë gjithnjë e më shumë strukturën e konsumit.
Përqindja më e lartë në BE në vitin 2025 është Bullgaria, ku 26.3 përqind e popullsisë përdor duhan ose produkte të ngjashme çdo ditë. Pas saj vijnë Suedia me 23.9 përqind dhe Kroacia me 23.6 përqind.
Në anën e kundërt është Holanda me vetëm 9.9 përqind. Pas saj vijnë Irlanda me 11.7 përqind, Belgjika me 13.6 përqind dhe Luksemburgu me 13.8 përqind.
Dallimi midis vendeve evropiane është i madh dhe tregon se nuk ka asnjë zakon të vetëm evropian, as një formulë të thjeshtë që mund të shpjegojë rezultatet.
Politikat e kontrollit të duhanit janë vetëm një pjesë e ekuacionit.
Çmimi i cigareve, taksat, kontrollet e shitjeve, zbatimi i ndalimeve, disponueshmëria e ndihmës për ndërprerjen e duhanit, zakonet e popullsisë, mosha, tregtia e paligjshme dhe përhapja e produkteve të reja, të gjitha ndikojnë njëkohësisht në statistikat përfundimtare.
Prandaj, thjesht krahasimi i një ndalimi me përqindjen e duhanpirësve mund të japë një pamje mashtruese.
Organizata Botërore e Shëndetësisë vazhdon të konsiderojë taksat më të larta, ndalimet e pirjes së duhanit në ambiente të mbyllura, kufizimet në reklama, paralajmërimet shëndetësore dhe ndihmën për ndërprerjen e duhanit si instrumente kyçe për uljen e përdorimit të duhanit.
Por shifrat evropiane tregojnë se efekti i tyre varet edhe nga sa konsistentisht i zbatojnë vendet ato.
Një ligj vetëm në letër nuk garanton të njëjtin rezultat në dy vende të ndryshme.
Dhe shifrat për pirjen e duhanit tradicional e konfirmojnë problemin. OECD vlerëson se në vitin 2023, një mesatare prej 14.8 përqind e popullsisë në vendet anëtare pinte duhan çdo ditë. Shkallët më të larta ishin në Turqi, Hungari dhe Greqi, ku të paktën një në katër banorë pinte duhan çdo ditë.
Në të njëjtën kohë, në dekadën e fundit, shkalla e pirjes së duhanit ka rënë në shumicën e vendeve për të cilat ekzistojnë të dhëna të krahasueshme.
Por, ndërsa pirja e duhanit tradicional është në rënie, përdorimi i cigareve elektronike po rritet në shumë vende.
OECD vëren se përdorimi mesatar i rregullt i cigareve elektronike në vendet për të cilat ka të dhëna të disponueshme është rritur nga rreth 3 përqind në vitin 2016 në 6 përqind në vitin 2023.
Ky ndryshim është një nga arsyet pse statistikat e ardhshme të duhanit do të jenë më të vështira për t’u lexuar.
Më pak cigare nuk do të thotë gjithmonë proporcionalisht më pak përdorues të nikotinës ose produkteve të ngjashme.
Të rinjtë janë veçanërisht në rrezik. Institucionet shëndetësore paralajmërojnë se cigaret elektronike, aromat dhe produktet e reja të nikotinës po krijojnë një sfidë të re për një brez që mund të mos ketë filluar kurrë të pijë duhan.
OBSH-ja paralajmëron në raportet e fundit se Evropa vazhdon të ketë një nga nivelet më të larta të përdorimit të duhanit në botë dhe se rritja e cigareve elektronike tek të rinjtë është një problem serioz i shëndetit publik.
Maqedonia gjithashtu ka arsye për t’i monitoruar nga afër këto trende.
Të dhënat e Bankës Botërore, bazuar në vlerësimet ndërkombëtare të shëndetit, tregojnë një prevalencë të lartë të përdorimit të duhanit në mesin e popullsisë së rritur në vend. Këta tregues nuk janë metodologjikisht identikë me statistikat e reja të Eurostat dhe për këtë arsye nuk mund të krahasohen drejtpërdrejt përqindje pas përqindjeje, por ato tregojnë madhësinë e problemit të brendshëm.
Instituti i Shëndetit Publik, në analizat e tij, thekson gjithashtu prevalencën e lartë të pirjes së duhanit dhe pasojat shëndetësore dhe ekonomike që krijon duhani.
Shifrat e fundit nga Evropa jo vetëm që tregojnë se përdorimi po zvogëlohet gradualisht.
Ato tregojnë se vetë problemi po ndryshon.
Cigarja klasike është ende në qendër të epidemisë së duhanit, por një treg i tërë produktesh të reja po rritet rreth saj. Për politikën shëndetësore, kjo do të thotë se nuk mjafton më thjesht të gjurmohet se sa njerëz pinë duhan.
