Më 17 qershor 1990, në Qendrën Rinore në Shkup, u themelua VMRO-DPMNE, partia që do të shndërrohej në një nga faktorët më të rëndësishëm politikë në historinë moderne të Maqedonisë së Veriut. Sot, 36 vjet më vonë, partia feston përvjetorin e saj nën moton “Maqedonia përshpejton, detyrimi ynë”, ndërsa mbetet forca kryesore e pushtetit në vend.
Por pas më shumë se tri dekadash veprimtari, lind pyetja: çfarë gjurme ka lënë VMRO-DPMNE në shtet dhe në shoqëri?
Partia e pavarësisë
Përkrahësit e VMRO-DPMNE-së e konsiderojnë partinë si një nga shtyllat kryesore të procesit të pavarësimit të Maqedonisë në fillim të viteve ’90. Në periudhën e tranzicionit nga sistemi jugosllav drejt pluralizmit politik, VMRO-DPMNE luajti rol të rëndësishëm në promovimin e idesë së shtetit të pavarur maqedonas.
Në diskursin e saj politik, partia vazhdimisht e ka lidhur identitetin e saj me mbrojtjen e interesave kombëtare, sovranitetit dhe identitetit maqedonas.
Kritikat dhe kontestet
Megjithatë, historia e VMRO-DPMNE-së nuk mund të trajtohet pa përmendur kritikat e shumta që e kanë shoqëruar.
Projekti “Shkupi 2014”, përkundër mbështetjes nga një pjesë e opinionit, u kritikua për koston e lartë financiare dhe për politikat identitare që krijuan ndarje në shoqëri.
Po ashtu, periudha e sundimit të gjatë të partisë u shoqërua me akuza për kapje të institucioneve, presion politik, klientelizëm dhe korrupsion. Këto akuza kulmuan me krizën politike të viteve 2015-2017 dhe publikimin e përgjimeve që tronditën skenën politike.
Për kritikët, kjo periudhë la pasoja serioze në funksionimin demokratik të shtetit dhe në besimin e qytetarëve ndaj institucioneve.
Marrëdhëniet ndëretnike
Një nga sfidat më të mëdha të VMRO-DPMNE-së gjatë gjithë ekzistencës së saj ka qenë menaxhimi i marrëdhënieve ndëretnike.
Partia ka bashkëqeverisur me partnerë shqiptarë në shumicën e mandateve të saj qeverisëse, por shpesh është kritikuar nga partitë shqiptare për mungesë të avancimit të të drejtave kolektive dhe për dominimin e narrativës etnocentrike maqedonase.
Nga ana tjetër, përkrahësit e saj argumentojnë se ka ruajtur stabilitetin shtetëror dhe karakterin unitar të shtetit.
Rikthimi në pushtet
Pas shtatë vitesh në opozitë, VMRO-DPMNE u rikthye fuqishëm në pushtet në vitin 2024 nën udhëheqjen e Hristijan Mickoskit.
Partia e ndërtoi fushatën mbi kritikat ndaj qeverive të mëparshme, premtimet për luftë kundër korrupsionit, rritje ekonomike dhe mbrojtje të interesave kombëtare në raport me kontestin me Bullgarinë.
Qeveria aktuale po përpiqet të prezantohet si administratë reformuese dhe zhvillimore, megjithëse mbetet nën presion për të dhënë rezultate konkrete në ekonomi, sundimin e ligjit dhe procesin e integrimit evropian.
Bilanci pas 36 vitesh
Vlerësimi i VMRO-DPMNE-së varet kryesisht nga këndvështrimi politik.
Për mbështetësit, ajo është partia që kontribuoi në pavarësinë e shtetit, forcoi identitetin kombëtar dhe realizoi projekte të mëdha infrastrukturore.
Për kritikët, ajo mban përgjegjësi për polarizimin politik, dobësimin e institucioneve dhe një pjesë të krizave që e kanë shoqëruar vendin në dekadat e fundit.
Megjithatë, një fakt mbetet i pakontestueshëm: pak parti në Ballkan kanë ndikuar aq shumë në formësimin e shtetit dhe të jetës politike sa VMRO-DPMNE. Pas 36 vitesh, ajo vazhdon të jetë një nga forcat më të fuqishme politike në Maqedoninë e Veriut dhe një aktor kyç në përcaktimin e drejtimit që do të marrë vendi në vitet që vijnë. Gazeta Flaka
