Presidenca e Qipros në Këshillin e BE-së e vendos autonominë strategjike në qendër të agjendës, me theks të fortë në siguri, mbrojtje, konkurrueshmëri, energji, kohezion social dhe buxhet afatgjatë. Zgjerimi i BE-së, ashtu sikurse edhe me presidencat e kaluara, përmendet si proces strategjik, Ballkani Perëndimor nuk zë vend prioritar dhe as nuk trajtohet me fokus të veçantë. Maqedonia e Veriut, ashtu si në presidencat paraprake, nuk përmendet konkretisht pavarësisht statusit të saj si vend negociator dhe sfidave të hapura politike që kërkojnë ndërmjetësim aktiv evropian. Ukraina mbetet përparësia absolute politike dhe gjeostrategjike, e shoqëruar me angazhim të qartë diplomatik, financiar dhe ushtarak. Në këtë kontekst, zgjerimi drejt Ballkanit shfaqet më shumë si deklaratë parimore dhe pjesë e retorikës tradicionale të BE-së, sesa si objektiv operacional me hapa të qartë, afate konkrete dhe vullnet politik për të prodhuar rezultate të prekshme në terren.
Zgjerimi në Ballkanin Perëndimor: Prioritet në letër, jo në praktikë
Dokumenti programor i Presidencës së Qipros e përshkruan zgjerimin si “investim strategjik në të ardhmen e Evropës”, por realisht ai mbetet i vendosur në plan të tretë përballë autonomisë së sigurisë, mbrojtjes dhe autonomisë nëpërmjet konkurrueshmërisë.
Fokusi i fortë në autonominë evropiane, nga mbrojtja dhe industria ushtarake, te energjia dhe tregjet e kapitalit, e zhvendos vëmendjen nga procesi i zgjerimit, sidomos drejt Ballkanit Perëndimor.
Në pjesën që flet për zgjerimin, Presidenca e Qipros i grupon së bashku Ukrainën, Moldavinë, Ballkanin Perëndimor dhe Turqinë, pa diferencim politik apo dinamikë të veçantë. Ndryshe nga Ukraina, e cila përmendet si “prioritet qendror” me mbështetje gjithëpërfshirëse, Ballkani Perëndimor trajtohet në mënyrë të përgjithshme dhe abstrakte. Maqedonia e Veriut nuk përmendet fare, pavarësisht statusit të saj si vend negociator dhe pavarësisht bllokadave të njohura politike që kërkojnë angazhim aktiv të BE-së.
Kjo e përforcon perceptimin se zgjerimi në Ballkan nuk është më urgjencë strategjike, por një proces i zgjatur, i kushtëzuar dhe pa afate të qarta.
“Bashkimi Evropian duhet të jetë autonom”, thuhet në hyrje të prioriteteve të Qipros.
Presidenca thotë se një Union më autonom do të demonstrojë forcën e brendshme të nevojshme për të bashkëpunuar me partnerët e jashtëm sa herë që është e mundur, ndërkohë që vepron në mënyrë të pavarur kur është e nevojshme.
“Autonomia evropiane është e shtresuar dhe shumëplanëshe: nga siguria dhe mbrojtja, te energjia dhe tregtia, te konkurrueshmëria me tranzicionin e gjelbër, te inovacioni digjital me kohezionin social. Ky është momenti i Evropës për të përcaktuar dhe riformësuar të ardhmen e saj përmes një trajektoreje autonomie të vendosur. Kjo është ajo që pritet nga një lider global dhe një partner i qëndrueshëm dhe i parashikueshëm që është i ankoruar fort në multilateralizëm dhe plotësisht i përkushtuar ndaj Kartës së OKB-së, ligjit ndërkombëtar, përfshirë ligjin ndërkombëtar të detit. Këto janë parimet udhëzuese për ndërtimin e forcës përmes partneriteteve të forta nga një pikënisje parimore”, thuhet njoftim.
Në këtë sfond, Presidenca e Qipros do të ndjekë një qasje ambicioze dhe të orientuar drejt rezultateve, përmes 5 prioriteteve të mëposhtme gjithëpërfshirëse:
Autonomia përmes sigurisë, gatishmërisë së mbrojtjes dhe përgatitjes. Një Evropë më autonome është një Evropë më e sigurt për presidencën qipriote. Për të mbrojtur qytetarët tanë dhe interesat tona, shtohet më tej, “ne duhet të forcojmë aftësinë tonë për të vepruar në mënyrë të pavarur kur është e nevojshme – pa frikën e reduktimit të varësive dhe me besimin dhe aftësinë për të siguruar që Evropa të mund të mbrojë veten”.
“Siguria nuk është më një koncept monodimensional ose konvencional. Ndërvarësia e aspekteve të panumërta të sigurisë, ekspozon në të njëjtën kohë dobësi të natyrshme. Prandaj është e domosdoshme të mbrojmë rreziqet tona, të ndërtojmë kapacitetet tona parandaluese. Me sytë tanë nga e ardhmja dhe vizionin tonë në një fushëveprim 360 gradë.
Lufta e vazhdueshme ruse e agresionit kundër Ukrainës, e shënuar nga një pushtim i paligjshëm dhe pushtim i vazhdueshëm, dikton një angazhim të qartë ndaj ligjit ndërkombëtar. Parimet e saj themelore nuk mund të shkelen, as në këtë rast dhe as në asnjë tjetër, në Evropë apo më gjerë. Standardet e dyfishta nuk janë busulla e BE-së.
Sulmet hibride shumëdrejtimëshe të intensifikuara, shkeljet e fundit të hapësirës ajrore të BE-së, së bashku me agresionin e vazhdueshëm rus kundër Ukrainës, janë manifestime të sfidave ndaj arkitekturës së sigurisë së Evropës. Këto kërcënime nënvizojnë urgjencën e forcimit të gatishmërisë mbrojtëse dhe autonomisë strategjike të Unionit, duke zvogëluar varësitë dhe duke rritur kapacitetin e BE-së për t’u përgjigjur në mënyrë efektive dhe proaktive. Presidenca e Qipros do të mbështesë iniciativat kryesore të mbrojtjes dhe projektet kryesore me interes të përbashkët dhe do t’i japë përparësi zbatimit të shpejtë të “Fletës së bardhë” mbi të ardhmen e mbrojtjes evropiane dhe Udhërrëfyesit të gatishmërisë 2030 që e shoqëron atë”, thuhet në njoftim.
Autonomia nëpërmjet konkurrueshmërisë. Konkurrueshmëria e Evropës është baza për qëndrueshmëri dhe veprim autonom, thotë Qipro. Një Evropë më konkurruese do të jetë në një pozicion më të mirë për të siguruar rritje të qëndrueshme dhe për të përmbushur objektivat e saj strategjike. Ne duhet ta shfrytëzojmë këtë mundësi gjeneruese, duke vepruar me vendosmëri dhe me urgjencë për të rritur konkurrueshmërinë tonë në botë.
“Një kuadër rregullator i qartë dhe i parashikueshëm është një mundësues praktik i konkurrueshmërisë së Evropës. Kjo i fuqizon bizneset – veçanërisht ndërmarrjet e vogla dhe të mesme dhe bizneset e reja – të përqendrohen në atë që ka vërtet rëndësi: investimet, inovacionin dhe konkurrencën globale. Mbështetja e rritjes së ndërmarrjeve më të vogla ndihmon në ndërtimin e një ekosistemi industrial evropian më të shkathët dhe të pavarur. Presidenca e Qipros do t’i japë përparësi thjeshtimit rregullator, duke avancuar propozimet omnibus për të përmirësuar rregullat e BE-së dhe për të zvogëluar burokracinë.
Përfundimi i Tregut të Përbashkët është thelbësor për integrimin e mëtejshëm evropian.
Rritja e autonomisë financiare të Evropës është thelbësore për një ekonomi dinamike. Presidenca e Qipros do të punojë për të thelluar tregjet e kapitalit dhe për të avancuar Unionin e Kursimeve dhe Investimeve, duke siguruar që kursimet private të kanalizohen në mënyrë më efektive në investime produktive në të gjithë Unionin. Tregjet e hapura dhe efikase të kapitalit janë thelbësore për financimin e së ardhmes së Evropës, duke mbështetur objektivat strategjike afatgjata të Unionit.
Paqëndrueshmëria e energjisë dhe kostot e larta të energjisë vazhdojnë të pengojnë konkurrueshmërinë e Evropës. Forcimi i sigurisë energjetike, diversifikimi i rrjeteve dhe rrugëve të furnizuesve, dhe sigurimi i çmimeve të përballueshme dhe të parashikueshme janë thelbësore për industrinë, për rritjen dhe për prosperitetin e qytetarëve tanë. Presidenca e Qipros do të përqendrohet në përmirësimin e infrastrukturës dhe ndërlidhjeve të rrjetit energjetik, promovimin e angazhimit të qytetarëve dhe investimin në teknologji të pastra dhe revolucionare”, thuhet në prioritetin e dytë.
Të hapur ndaj botës, autonom. Duke përforcuar aftësitë tona strategjike, presidenca e Qipros, vlerëson se Evropa rrit aftësinë e saj për të formësuar zhvillimet ndërkombëtare, duke mbetur e përkushtuar fort ndaj bashkëpunimit. Autonomia nënkupton fuqi përmes partneritetit dhe në të njëjtën kohë siguron themelin për promovimin e interesave thelbësore në mbarë botën.
“Presidenca e Qipros është e gatshme të rrisë dukshmërinë e BE-së dhe të veprojë si mundësues për të përforcuar rolin e Unionit si një aktor strategjik global duke përdorur më mirë mjetet e tij dhe duke ndërtuar partneritete të forta në të gjitha rajonet e botës.
Kjo përpjekje fillon me vetë Unionin. Nga Ukraina dhe Moldavia te partnerët tanë të Ballkanit Perëndimor dhe Turqia, në përputhje me kushtëzimin e vendosur strikt dhe të drejtë. Zgjerimi ka të bëjë me përfundimin e një vizioni – një vizion që bashkon Evropën dhe zgjeron hapësirën e paqes, demokracisë, sigurisë dhe stabilitetit. Zgjerimi ka provuar të jetë një nga mjetet më transformuese të BE-së, duke përfshirë edhe brenda vendeve kandidate, duke reflektuar gatishmërinë e tyre për të reformuar dhe për të zgjidhur problemet e vjetra me fqinjët e tyre bazuar në ligjin, vlerat dhe parimet evropiane. Zgjerimi në thelb përfaqëson një investim strategjik në të ardhmen e Evropës. Presidenca e Qipros është e përkushtuar fuqimisht për të çuar përpara agjendën e zgjerimit në një mënyrë të besueshme, duke dhënë rezultate të prekshme në një proces të bazuar në meritë”, thuhet në prioritetin e tretë.
“Presidenca do të vazhdojë të përparojë mbështetjen diplomatike, politike, ekonomike, ushtarake, energjetike dhe humanitare të Unionit për Ukrainën. Mbështetja e BE-së për përpjekjet e Ukrainës për një paqe të drejtë dhe të qëndrueshme, me respekt të plotë të pavarësisë, sovranitetit dhe integritetit territorial të vendit brenda kufijve të saj të njohur ndërkombëtarisht, mbetet e palëkundur”, thuhet mes tjerash në këtë prioritet.
Një Union autonom vlerash që nuk lë askënd pas.“Forca e Unionit tonë autonom qëndron te populli i tij dhe në përfshirjen aktive të çdo evropiani. Një Union autonom nuk lë asnjë qytetar pas dore: ai ekziston për të mbrojtur vlerat tona të përbashkëta, për të fuqizuar pjesëmarrjen dhe për të krijuar një mjedis të favorshëm në të cilin të gjithë mund të lulëzojnë”, thuhet në prioritetin e katër.
Më tej thuhet se ajo që na lidh së bashku janë vlerat thelbësore të ngulitura në sundimin e ligjit, të drejtat themelore dhe demokracinë – parakushte për lulëzimin dhe pjesëmarrjen e plotë të të gjithë evropianëve në shoqërinë tonë të përbashkët. Presidenca e Qipros thotë se do të punojë për të forcuar Sundimin e Ligjit në të gjithë Unionin, duke u bazuar në mjetet dhe mekanizmat ekzistues, ndërsa përparon një frymë besimi dhe bashkëpunimi midis të gjitha shteteve anëtare.
“Një Evropë vërtet autonome varet nga një kohezion i fortë shoqëror, ku asnjë person ose rajon nuk lihet pas dore. Kjo do të thotë të trajtohet varfëria dhe të sigurohet akses në strehim dhe energji të përballueshme.
Në këtë drejtim, Presidenca e Qipros do të përqendrohet në strehim të përballueshëm, duke promovuar zbatimin e Planit Evropian të Strehimit të Përballueshëm me respekt të plotë për parimin e subsidiaritetit dhe kompetencat kombëtare, duke kontribuar në përpjekjet për të përmbushur nevojën themelore për një shtëpi të sigurt dhe të qëndrueshme.
Gjithashtu, do të mbështesë zbatimin e Strategjisë së ardhshme kundër varfërisë, duke çuar përpara edhe iniciativat që sigurojnë një furnizim të pakufizuar me ushqim të sigurt dhe me cilësi të lartë për të gjithë”, thuhet mes tjerash.
Këtu përmendet se vëmendje e veçantë do t’i kushtohet shëndetit mendor, duke theksuar rëndësinë e angazhimit aktiv të të gjithë palëve të interesuara në zhvillimin e politikave përkatëse, me një fokus të veçantë tek të rinjtë.
Buxhet afatgjatë për një Union autonom. “Autonomia strategjike kërkon financim të mjaftueshëm për qëllimet tona të përbashkëta”, thuhet në prioritetin e pestë.
“Korniza Financiare Shumëvjeçare për vitet 2028–2034 (KFSH) është udhërrëfyesi strategjik i Unionit për dekadën e ardhshme — instrumenti kryesor që i shndërron qëllimet tona afatgjata në veprime konkrete.
Aftësia e BE-së për të mbrojtur interesat e saj, për të zvogëluar varësitë kritike, për të konkurruar dhe për t’iu përgjigjur shpejt dhe në mënyrë të pavarur krizave dhe rreziqeve të sigurisë, ndërkohë që akomodon edhe zgjerimet e ardhshme, duhet të jetë në zemër të buxhetit të ri afatgjatë.
Presidenca e Qipros, duke u bazuar në progresin e arritur, do të përparojë ndjeshëm negociatat mbi të gjitha dosjet legjislative sektoriale të KFSH-së së propozuar. Në këtë drejtim, ne do të punojmë në mënyrë konstruktive dhe transparente me të gjithë aktorët përkatës për të formuar një kornizë të ekuilibruar.
Presidenca synon të ofrojë një kuti negociuese të zhvilluar mirë dhe të pjekur me shifra treguese për të hapur rrugën për përfundimin në kohë të negociatave në Këshillin Evropian”, thuhet në këtë prioritet.
Qasja e presidencave të Këshillit të BE-së tregon një vijë të qartë vazhdimësie: zgjerimi në Ballkanin Perëndimor përmendet rregullisht, por pa peshë reale politike. Presidenca polake e trajtoi zgjerimin në mënyrë të përgjithshme, duke e përfshirë Ballkanin në të njëjtën fjali me Ukrainën dhe Moldavinë, pa ndonjë theks apo iniciativë konkrete për vendet e rajonit. Kjo e vendosi Ballkanin më shumë si obligim retorik sesa si prioritet strategjik.
Presidenca daneze e përmendi zgjerimin poashtu në dokumentet e saj programore, por edhe këtu fokusi real mbeti te Ukraina dhe Moldavia, të cilat u trajtuan si raste të veçanta për shkak të kontekstit gjeopolitik dhe luftës ruse. Ballkani Perëndimor, përfshirë Maqedoninë e Veriut, u përmend si një tërësi e paidentifikuar, pa dallim mes vendeve dhe pa sinjale konkrete për zhbllokim të proceseve të ngrira.
Me Presidencën e Qipros, kjo qasje relativizuese thellohet edhe më shumë. Zgjerimi përshkruhet si “investim strategjik”, por vëmendja kryesore përqendrohet në autonominë strategjike të BE-së, sigurinë, mbrojtjen, konkurrueshmërinë dhe buxhetin afatgjatë. Ukraina shpallet prioritet qendror, ndërsa Ballkani Perëndimor mbetet në periferi të agjendës, pa përmendje të veçantë të Maqedonisë së Veriut apo të sfidave të saj specifike.
Kjo përsëritje nga një presidencë në tjetrën krijon një mesazh të qartë politik: Ballkani Perëndimor nuk është prioritet real i BE-së në këtë fazë. Për Maqedoninë e Veriut, kjo përkthehet në më shumë pasiguri, pritje dhe erozion të besueshmërisë së procesit të zgjerimit. Në një Bashkim Evropian që gjithnjë e më shumë flet për autonomi, siguri dhe rol global, zgjerimi në Ballkan po humb statusin e tij si projekt strategjik dhe po reduktohet në një temë dytësore, të përsëritur formalisht, por pa vullnet politik për ta çuar përpara.
