Në historinë e Kosovës dhe të shqiptarëve në përgjithësi, pak figura kanë arritur të bashkojnë në një person dijen shkencore, përkushtimin kulturor dhe ndikimin e drejtpërdrejtë shoqëror ashtu si Anton Çetta. I lindur më 3 janar 1920 në Gjakovë dhe i ndarë nga jeta në vitin 1995 në Prishtinë, ai ishte shkrimtar, profesor universitar, mbledhës i palodhur i folklorit dhe, mbi të gjitha, njeriu që u vu në krye të një lëvizjeje që ndryshoi strukturën morale të shoqërisë kosovare Lëvizjen për Pajtimin e Gjaqeve.
Formimi i tij arsimor u ndërtua ndërmjet disa qendrave kulturore shqiptare dhe ballkanike. Shkollën fillore e kreu në Gjakovë, ndërsa të mesmen në Tiranë dhe Korçë. Studimet universitare i përfundoi në Universitetin e Beogradit, ku u diplomua në gjuhë dhe kulturë romane dhe për një periudhë punoi si asistent në Degën e Gjuhës Shqipe. Ky formim i gjerë akademik do të shndërrohej më vonë në themel të një veprimtarie të qëndrueshme shkencore, shkruan KultPlus.
Nga viti 1960 deri më 1968, Çetta ligjëroi në Universitetin e Prishtinës lëndë që përbënin boshtin e formimit filologjik: Letërsinë e vjetër shqiptare, Historinë e letërsisë dhe Gjuhën latine. Paralelisht me ligjërimin, ai ndërtoi një vepër të pasur si studiues i folklorit. Libri i tij i parë u botua më 1953 dhe deri në vitin 1987 ai botoi gjithsej 16 libra me përmbledhje folklori nga të gjitha viset shqiptare të Kosovës, Malit të Zi dhe Maqedonisë, duke krijuar një arkiv të paçmueshëm të trashëgimisë shpirtërore shqiptare.
Që nga viti 1968, Anton Çetta ishte udhëheqës i Departamentit të Folklorit në Institutin Albanologjik të Prishtinës, duke e institucionalizuar mbledhjen dhe studimin e traditës gojore shqiptare. Pikërisht kjo lidhje e drejtpërdrejtë me terrenin, me njerëzit dhe me historitë e tyre, do ta përgatiste për rolin e tij më të rëndësishëm shoqëror.
Në vitin 1990, ai u zgjodh kryetar i Këshillit Qendror të Lëvizjes Kombëtare për Pajtimin e Gjaqeve. Nën udhëheqjen e tij morale dhe simbolike, mijëra familje të hasmuara u pajtuan dhe një nga dukuritë më të rënda të shoqërisë tradicionale shqiptare gjakmarrja u zbeh pothuajse tërësisht deri në mesin e viteve ’90. Për këtë arsye, populli e quajti “Plaku i urtë”, jo si metaforë poetike, por si përkufizim shoqëror të autoritetit të tij etik.
