Tregtia e palighshme me cigare dhe produkte të tjera të nikotinës është një problem real me të cilin përballen vendet e zhvilluara që kanë legjislacion kufizues që kufizon kryesisht ose ndalon plotësisht shitjen e produkteve që përmbajnë nikotinë.
Sfida serioze kanë Franca, Irlanda, Australia, Holanda, Belgjika, Danimarka dhe vende të tjera anembanë botës, të cilat, pas futjes së kufizimeve dhe ndalimeve, po përballen me një rritje të madhe të tregut të zi për produktet e ndaluara, si dhe produktet e falsifikuara të nikotinës pa prova të origjinës dhe cilësisë, të cilat paraqesin rrezik serioz për konsumatorët.
Edhe Maqedonia përballet me sfidën e tregtisë të paligjshme, e cila ende nuk është në shkallën e vendeve me politika ligjore jashtëzakonisht kufizuese. Megjithatë, Ministria e Shëndetësisë ka përgatitur pikërisht një zgjidhje të tillë ligjore me masa kufizuese që mund të kenë të njëjtin efekt në ekonominë gri dhe tregun e paligjshëm të produkteve të duhanit, siç ka ndodhur në vendet e BE-së.
Sipas një vlerësimi të përafërt të njoftimeve të Administratës Doganore dhe inspektorateve kompetente për cigare dhe produkte nikotine të sekuestruara të paligjshme, vetëm vitin e kaluar u sekuestruan mbi 230,000 copë cigare, më shumë se 260 kilogramë produkte duhani, mbi 4,800 pako qese nikotine, si dhe një numër i madh cigaresh elektronike të falsifikuara dhe pajisje të tjera.
Të dhënat e ndara nga Grupacioni për prodhimin e cigareve dhe Shoqata e prodhuesve të duhanit pranë Odës ekonomike të Maqedonisë tregojnë se ekonomia gri në këtë sektor në vendin tonë tashmë arrin 13-14 përqind të tregut, me shitje të pakontrolluara, produkte të pasigurta, furnizim ndërkufitar dhe humbje serioze për buxhetin.
Nëse bëhet një llogaritje e përafërt sipas vlerës së tregut të mallrave të sekuestruara, shuma arrin në mbi 80,000 euro. Por kjo është vetëm vlera e tregtisë së paligjshme të zbuluar. Në praktikën e shërbimeve doganore, konsiderohet se produktet e sekuestruara përfaqësojnë vetëm një pjesë të vogël të tregut të vërtetë të paligjshëm, gjegjësisht ato arritën në 5 deri në 20 përqind të tregtisë së vërtetë të paligjshme.
Nëse marrim një vlerë mesatare prej 10 përqind të produkteve të paligjshme të duhanit të zbuluara dhe të sekuestruara, atëherë vlera e vlerësuar e tregut të paligjshëm do të ishte rreth 800,000 euro në vit.
Meqenëse taksat përbëjnë rreth 60 deri në 70 përqind të çmimit të cigareve dhe produkteve të nikotinës, një pjesë e konsiderueshme e vlerës së tregut të paligjshëm përfaqëson një humbje të drejtpërdrejtë për buxhetin e shtetit. Nëse marrim një mesatare prej 65 përqind të të ardhurave publike nga taksat dhe akcizat, atëherë humbjet për shtetin arrijnë në të paktën 520,000 euro, pra më shumë se gjysmë milion euro në vit. Ekspertët e industrisë thonë se në realitet, kjo shifër është të paktën tre herë më e lartë.
Përvojat nga disa vende të zhvilluara tregojnë se kufizimet e mëdha ose ndalimet e plota të produkteve të nikotinës çojnë në një rritje të ndjeshme të tregtisë së paligjshme. Shembuj të tillë të theksuar vërehen në Francë, Irlandë dhe Australi, vende në të cilat, pas futjes së ndalimeve të rrepta, u përballën me një rritje të tregut të paligjshëm, i cili vlerësohet në 25 deri në 60 përqind të konsumit total të duhanit, dhe humbjet për vendet arrijnë mbi 11 miliardë dollarë në vit.
Holanda ka një problem në përballimin e fluksit të produkteve të falsifikuara të nikotinës në treg, pasi vitin e kaluar ndaloi shitjen e qeseve të nikotinës dhe cigareve elektronike me shije dhe aroma, një masë që Maqedonia planifikon ta prezantojë me ligjin e ri për mbrojtjen nga pirja e duhanit.
Vetëm në tre muajt e parë të ndalimit, autoritetet holandeze sekuestruan mbi 185,000 cigare elektronike të paligjshme pa dëshmi të origjinës dhe cilësisë, dhe Danimarka po përballet me probleme të ngjashme, e cila futi një ndalesë për produktet e nikotinës me shije në vitin 2024. Vitin pasardhës, autoritetet daneze sekuestruan në një operacion 12,000 produkte të paligjshme të nikotinës me shije të destinuara për shitje në tregun danez.
Sipas analizave evropiane, Maqedonia sipas shifrave zyrtare ende ka një pjesë relativisht të ulët të tregut të paligjshëm. Megjithatë, përvojat nga vendet e tjera tregojnë se ndalimet e papritura, ndryshimet drastike të çmimeve dhe kufizimet e forta në tregun e ligjshëm mund të çojnë shpejt në një rritje të tregut të paligjshëm në 20 deri në 50 përqind të konsumit, dhe shteti të humbasë miliona në të ardhura tatimore.
