Azir Aliu, Ministër i Shëndetësisë
Në disa vende evropiane, JACARDI tregon se si EU4Health po shndërrohet nga një program evropian në një ndryshim praktiknë shëndetësi. JACARDI është një veprim i përbashkët iBashkimit Evropian (BE) për sëmundjet kardiovaskulare dhediabetin, i financuar përmes programit EU4Health, i cili lidhinstitucione, ekspertë dhe sisteme shëndetësore me qëllim uljene barrës së infarkteve, goditjeve në tru dhe diabetit, përmirësimin e parandalimit, zbulimin më të hershëm tësëmundjeve dhe organizimin më të mirë të kujdesit përpacientët.
Në kuadër të kësaj nisme po zbatohen 143 projekte pilot në 18 vende evropiane, duke përfshirë rritjen e edukimit shëndetësor, përmirësimin e cilësisë së të dhënave shëndetësore, depistimin e grupeve me rrezik, krijimin e rrugëve të integruara të trajtimit, vetëmenaxhimin e sëmundjeve dhe mbështetjen për personat me sëmundje kronike që të mbeten aktivë në tregun e punës.
Përmes këtij shembulli bëhet e qartë vlera e vërtetë e programitEU4Health: fondet evropiane shndërrohen në organizim konkrettë kujdesit shëndetësor, në përmirësim të njohurive dhe nërezultate më të mira për pacientët.
Shembuj të tillë janë të rëndësishëm sepse e zbresin integriminevropian nga gjuha e deklaratave politike dhe retorikës nëhapësirën ku qytetarët e përjetojnë më drejtpërdrejt shtetin: spitalin, ambulancën, shtëpinë dhe familjen. Kur BashkimiEvropian investon në forcimin e parandalimit, të dhëna mëcilësore dhe koordinim më efikas, nuk flasim për një instituciontë largët, por për një mundësi konkrete mbështetjeje përpacientët dhe profesionistët shëndetësorë.
Pikërisht për këtë arsye zhvillohen modele për edukiminshëndetësor, vetëmonitorimin, koordinimin ndërmjet ofruesve tëkujdesit shëndetësor dhe ndjekjen e strukturuar të pacientëve pas daljes nga spitali. Në këtë mënyrë, vlerat e Bashkimit Evropianpërkthehen në siguri të përditshme: pacienti të dijë se çfarë e pret më pas, mjeku të ketë në dispozicion të dhëna më të mira, sistemi të mos reagojë me vonesë dhe familja të mos mbetet e vetme.
Përmes programit EU4Health, 11 projekte me pothuajse 62 milionë euro mbështetje punojnë pikërisht në zgjidhje të tilla përuljen e barrës së goditjes në tru, përmes depistimit, zbulimit tëhershëm, mjeteve digjitale, inteligjencës artificiale, rrugëve tëintegruara të kujdesit dhe koordinimit më të mirë të sistemeveshëndetësore.
Ky është thelbi i EU4Health: mundësia që shëndetësia të hyjë nënjë nivel më të lartë të funksionimit sistemik, të ndërtohet mbimë shumë njohuri, standarde, konkurrencë, partneritete dhe njëshkallë më të lartë përgjegjësie.
Me nënshkrimin e marrëveshjes për pjesëmarrje në programinEU4Health, shteti ynë fiton qasje në programin më të madhshëndetësor të Bashkimit Evropian. Ky program ka një buxhetoperacional prej 4,4 miliardë eurove për periudhën 2021–2027.
Është e rëndësishme të theksohet se këto mjete nuk i ndahenautomatikisht shtetit tonë. Kjo do të thotë se institucioneve tona, subjekteve publike dhe private të shëndetësisë, komunitetitakademik, organizatave profesionale dhe komunitetit më të gjerëshëndetësor u jepet shansi të marrin pjesë në thirrje evropiane, grante të drejtpërdrejta, veprime të përbashkëta dhe partneritete, sipas të njëjtave rregulla dhe me të njëjtën disiplinë projektore sitë gjithë pjesëmarrësit e tjerë në program.
Ekziston edhe një dallim i rëndësishëm: këto mjete nuk përbëjnënjë shpërblim për retorikën. Disponueshmëria dhe realizimi ityre do të varen nga gatishmëria jonë dhe nga kapacitetet qëkemi zhvilluar. Do të nevojiten projekte cilësore, tregues tëqartë, partneritete, koordinim institucional dhe aftësia për ta shndërruar një ide në një rezultat të matshëm.
Prandaj, për mua, hyrja në programin EU4Health nukpërfaqëson thjesht një sukses administrativ, por një konfirmimevropian se reformat që kemi nisur kanë drejtim, besueshmëridhe logjikë institucionale. Marrëveshja vjen në një moment tërëndësishëm. Gati një vit pasi morëm përgjegjësinë për sisteminshëndetësor, mund të themi se rezultati më i madh nuk qëndronvetëm te vendimet individuale, por te drejtimi që kemi vendosur. Shëndetësia po largohet nga logjika shumëvjeçare e shuarjes sëpërditshme të “zjarreve” dhe po hyn në një qasje sistematike dhetë qëndrueshme, të bazuar në të dhëna, digjitalizim, parandalim, planifikim të burimeve njerëzore, cilësi, transparencë dhestandarde evropiane.
Prandaj, nënshkrimi në Bruksel nuk është pika përfundimtare; ai është dëshmi se viti i parë nuk ishte kohë e humbur, por një vit indërtimit të themeleve. Në politikë, ndonjëherë rezultatet më tërëndësishme nuk janë ato më të zhurmshmet. Ato nuk vijnëgjithmonë me fjalë të mëdha, por me momentin kur njëinstitucion vendoset më në fund në trajektoren e duhur. EU4Health është pikërisht një moment i tillë – një konfirmim ifuqishëm se shëndetësia mund të ecë drejt Bashkimit Evropiansi sistem.
Në kuadër të EU4Health, prioritetet tona janë të përcaktuaraqartë: shëndetësia digjitale dhe të dhënat shëndetësore; parandalimi dhe depistimi; onkologjia dhe shëndetikardiovaskular; shëndeti mendor, veçanërisht te të rinjtë; gatishmëria për krizat shëndetësore; qasja në barna dhe produktemjekësore; fuqizimi i personelit shëndetësor; si dhe qeverisje mëe mirë, rregullim më i mirë dhe shërbime më cilësore përqytetarët. Këto janë temat që bëjnë dallimin mes një sistemi qëpret derisa problemi të shndërrohet në krizë dhe një sistemi që di ta parandalojë atë.
EU4Health na hap gjithashtu derën drejt rrjeteve evropiane. Kjodo të thotë se klinikat, institutet, fakultetet, shoqatat profesionaledhe organizatat e pacientëve në vendin tonë mund të bëhen pjesëe konsorciumeve më të gjera, të mësojnë nga modelet evropianetashmë të provuara, të përvetësojnë dhe përshtatin praktikat mëtë mira, si dhe të ndërtojnë kapacitete që nuk kufizohen vetëmbrenda kornizave kombëtare. Në shëndetësinë moderne, izolimika një kosto të lartë. Dija zhvillohet me shpejtësi, teknologjiandryshon shpejt dhe rreziqet nuk njohin kufij kombëtarë. Prandaj edhe përgjigjja duhet të jetë evropiane, e ndërlidhur dhee koordinuar.
Procedura e aplikimit është e përcaktuar me saktësi, por kërkonnjohuri dhe seriozitet institucional. Thirrjet publikohen përmesHaDEA dhe portalit EU Funding & Tenders. Për secilën thirrje, programi vjetor i punës përcakton objektivat, aplikantët e pranueshëm, aktivitetet, rezultatet e pritshme dhe kushtet. Organizatat që dëshirojnë të aplikojnë duhet fillimisht tëregjistrohen në Participant Register, ndërsa përmes portalitmund të kërkojnë edhe partnerë projektesh. Aplikimetvlerësohen nga HaDEA dhe Komisioni Evropian, me mundësinëe përfshirjes së ekspertëve të jashtëm. Norma bazë e bashkëfinancimit arrin deri në 60 për qind, ndërsa në raste tëveçanta me interes të jashtëzakonshëm mund të arrijë deri në 80 për qind.
Kjo do të thotë se detyra jonë fillon tani. Shteti duhet të jetëorganizator, koordinator dhe nxitës i këtij procesi. Ministria e Shëndetësisë do të ketë detyrimin ta afrojë programin te të gjithëpërfituesit e mundshëm: universitetet, fakultetet e mjekësisë, klinikat, spitalet, institutet, shoqatat profesionale, organizatat e pacientëve dhe partnerët e tjerë relevantë. Nuk do të lejojmë qëkjo mundësi evropiane të mbetet vetëm një informacion ishpërndarë në publik; në periudhën që vjen ajo do të shndërrohetnë një agjendë pune, një kalendar projektesh dhe një mobiliziminstitucional.
Veçanërisht e rëndësishme për sistemin tonë shëndetësor ështëse EU4Health nuk financon vetëm infrastrukturën ose aktivitetetë izoluara. Programi mbështet transformimin sistemik. Komisioni Evropian e ka konceptuar këtë program si njëinstrument për ndërtimin e sistemeve shëndetësore më të forta, më rezistente dhe më të qasshme, me fokus në kërcënimetshëndetësore, parandalimin, luftën kundër kancerit, digjitalizimin, barnat, personelin shëndetësor dhe BashkiminEvropian të Shëndetësisë. Prandaj, këtë program e shoh edhe sinjë test të pjekurisë sonë dhe të gatishmërisë për të hartuarprojekte cilësore, për të ndërtuar partneritete, si dhe si një provëtë kapaciteteve tona për të punuar sipas afateve, treguesve dhestandardeve evropiane.
Pikërisht për shkak të këtyre pritshmërive të larta evropiane ndajsistemit tonë shëndetësor, tashmë po hyjmë me një dinamikë tëfuqishme në fazën e radhës: shndërrimin e qasjes evropiane nëkulturë institucionale vendore. Përpara nesh është një periudhëaplikimesh, partneritetesh, projektesh dhe përfitimesh konkretenga EU4Health për qytetarët tanë.
Në fund, EU4Health është një mesazh politik, institucional dheqytetërues se shëndetësia jonë po e lë pas pozicionin e vëzhguesit dhe po hyn në hapësirën ku krijohen zgjidhjetevropiane në fushën e shëndetësisë. Ky është fillimi i njëpërgjegjësie të re, në të cilën qasja evropiane do të bëhetpraktikë vendore, ndërsa reformat do të maten sipas standardeveevropiane. Drejtimi tashmë është përcaktuar: shëndetësia nuk e sheh më Bashkimin Evropian nga jashtë, por ecën brendasistemit evropian të dijes, standardeve dhe përgjegjësisë.
